گلوتن چيست؟
گلوتن نام عمومي يكي از
پروتئينهاي موجود در گندم، چاودار (گندم سياه) و جو ميباشد. زماني كه اين
پروتئينها در رژيم غذايي فرد مبتلا به بيماري سیلياك وجود
دارند، اين افراد مسموم ميشوند كه منجر به آسيب روده ميگردد. اين آسيب ديدگي باعث كاهش جذب مواد غذايي ضروري ميشود و اگر تحت درمان قرار نگيرد،
ميتواند منجر به سوءتغذيه و بيماريهاي متعاقب ( به عنوان مثال: كم
خوني كمبود آهن، كاهش تراكم استخوان، كاهش وزن غيرارادي، كمبود فولات و ويتامين B12) گردد.
چگونه رژيم غذايي بدون گلوتن را آغاز كنيم؟
در منزل
اولين قدم شما ممكنست توقف در مغازه خواربار
فروشي در راه بازگشت به خانه از مطب پزشك و جستجو در مغازه براي يافتن تمام محصولات بدون گلوتن باشد.
رژيم غذايي جديد را با جستجو در غذاهايي كه در منزل داريد آغاز كنيد. بسياري از مواد غذايي مورد علاقه شما ميتوانند تقريباً بدون گلوتن باشند، كه ميتواند نياز به جستجو در تمام محصولات خاص را برطرف نمايد.
جدول 4 ليست خريد مواد غذايي بدون گلوتن
میوه جات
سيب
موز
مركبات و غيره
گوشت، ماهي، مرغ
گوشت تازه گاو
گوشت تازه گوسفند
مرغ تازه ( توجه توسط خودتان تهیه شود)
ماهي يا غذاهاي دريايي تازه
تخم مرغ
آشاميدنيها
آب ميوه 100% طبيعي
قهوه، چاي، كاكائو
نوشيدنيهاي ملايم
چربي و روغن
روغن زيتون، كانولا و سبزيجات
روغن ترد كننده شيريني
لبنيات
شير(بدون مواد افزودنی)
خامه
پنير (پنير عمل آورده)
بيشتر ماستها
كره، مارگارين
خامه پنير
پنير روستايي
محصولات منجمد
ميوه و سبزيجات
بيشتر بستنيها و شربتها
كلوچههاي منجمد بدون گلوتن
خوراكهاي مختصر
چيپسهاي سيبزميني
چيپسهاي غلات
پاپ كرن
كيكهاي برنج
آجيلها و دانهها
ژله و پودينگ
بستهبنديها و كنسروها
ميوهها و سبزيجات
تن يا جوجه كنسرو شده
حبوبات خشك شده، عدس، نخودفرنگي
بيشتر حبوبات بو داده شده
غلات و حبوبات
برنج پف داده شده
برنج سفيد يا قهوهاي
نان غلات/ نان ذرت مكزيكي
ادويهجات
مربا، ژلهها، مارمالاد
عسل
كره بادام زميني
نشاسته سيب زميني يا غله
شربت غلات
شهد (ملاس)
شكر قهوهاي يا سفيد
ادويهجات
نمك، فلفل
چاشني ها، ترشيها، زيتون
سس خردل
سركههاي تقطير شده
بيشتر سالادها
برنامهريزي وعدههاي غذايي خود را بر اساس غذاهاي بدون گلوتن طبيعي شروع نمائيد. يك
برنامه هفتگي بر اساس اين غذاها را طرحريزي نمائيد و يك ليست خريد خواربار براي كمك به صرفهجويي زمان خريد خود تهيه نمائيد.
میتوانید وعدههاي غذايي پيشنهادي زير را امتحان كنيد:
صبحانه:
خامه، غله برنج با آجيل، دانهها و ميوههاي خشك شده
غله برنج پف داده شده ( بخار داده شده) شير و ميوه تازه
ميوه و ماست چرب
پنير محلي با سيب و دارچين
تخم مرغ، پنير و املت سبزيجات و سيبزميني سرخ كرده و نصف گريپفروت
تخممرغ، گوشت نمك زده يا گوشت بوقلمون
ناهار و شام:
سيبزميني پخته شده با پنير و سبزيجات
سالاد با سبزيجات ريز شده، بادام تست شده يا تخم آفتابگردان و گوشتهاي كم
پروتئين (مرغ، تن، ژامبون)
تن ماهي مخلوط شده با سبزيجات و ميوه تازه
تخم مرغ پخته با گوشت، مرغ، غذاي دريايي و سبزيجات خرد شده با برنج
خوراك ادويه دار با گوشت گاو يا بوقلمون، چيپس ذرت و سبزيجات
گوشت گاو يا جوجه كباب با برنج
خوراك عصرانه:
كيك برنج يا كلوچههاي برنجي با پنير و كره بادام زميني
چيپسهاي ذرت با پنير
آب شده
كرفس با خامه پنير، كره بادام زميني يا پنير
پودينگ، بستني يا دسرماست با توت فرنگی
سيب پخته
پاپ كرن
در مغازه خواربار
فروشي
در اولين گردش در
فروشگاه خواربار
فروشي به خريد از پيرامون
فروشگاه فكر كنيد. جايي كه غذاهاي بدون گلوتن طبيعي را خواهيد يافت. به محض اينكه به
فروشگاه قدم می گذاريد از قسمت محصولات تازه شروع كنيد. نياز نيست نگران چيزي باشيد. مواد مغذي غني، كمچربي و كم سديم ميوهجات و سبزيجات را برداريد.
سپس بخش گوشت تازه، مرغ و غذاهاي دريايي را ببينيد. این مواد به طور طبيعي بدون گلوتن هستند. به تهيه سينه بوقلمون تازه و مرغ برياني براي شام بيانديشيد و سپس بقیه غذا را به همراه نان ذرت مكزيكي براي ناهار مصرف نمائيد. زماني كه براي ناهار گوشت و يا ساير گوشتهاي عمل آورده را انتخاب ميكنيد، توجه لازم را داشته باشيد. گوشتهاي عمل آورده ممكنست حاوي گلوتن به عنوان پركننده يا طعم دهنده باشند از اين رو به برچسب آن دقت نماييد.
بعد از قسمت مواد گوشتي، ميتوانید به قسمت تخممرغ و لبنيات سري بزنيد. اين محصولات نیز بدون گلوتن هستند. دسرهاي غني از كلسيم و اسنكها، بستني، ماست و پودينگ ممكنست انتخاب خوبي براي يك رژيم بدون گلوتن باشند. اگر فرزندانتان نميتوانند لاكتوز را تحمل كنند، پنير سفت، ماست و شير بدون گلوتن را امتحان كنيد. برچسبهاي بدون لاكتوز نيز در محصولات لبني بكار می روند.
در حين گردش در مغازه خواربار
فروشي به دنبال اينها باشيد:
نان ذرت مكزيكي
حبوبات خشك شده
ادويهجات و گياهان خوراكي
كره بادام زميني
روغن سرخ كردني ( كانولا و روغن زيتون چربيهاي اشباع كمتري دارند و حاوي چربي اشباع سالمي هستند)
همانطور كه تقاضا براي محصولات بدون گلوتن افزايش مييابد بسياري از خواربار
فروشيها محصولات بيشتري كه خصوصاً بدون گلوتن هستند را عرضه مينمايند. جهت تهيه ماكاروني برنج و كلوچه به قسمت آسيايي
فروشگاه در
فروشگاههاي بينالمللي نگاه كنيد. بخش محصولات حيواني يا غذاي سالم، جهت تهيه پاستاي بدون گلوتن، آرد و محصولات پختني را بررسي نماييد.
مغازههاي غذاي سالم اختصاصي به طور مشخص غذاهاي بدون گلوتن را در قسمت غذاهاي منجمد نگهداري ميكنند
گلوتن چيست ؟
ماده چسينده و لزجي كه پس از گرفتن نشاسته از ارد باقي مي ماند گلوتن ناميده ميشود ،به اين ترتيب كه اگر مقداري ارد را با نصف وزن ان اب مخلوط كرده و خمير كنيم و گلوله خمير را زير يك جريان اب باريكي كه از شيري فرو مي ريزد در دست نگهداريم كه اب روي خمير بريزد ، اب بتدريج ماده سفيد گرد مانندي كه نشاسته است با خود ششسته و به خارج از خمير مي برد و انچه در دست مي ماند و به
صورت يك ماده لزج و چسبنده اي به انگشتان مي چسبد گلوتن است. گلوتن يك ماده شيميايي مشخص نيست و به طور كلي اگر ان را با يك محلول الكلي پتاسيم مخلوط كنيم وجود دو جز ء عمده در ان مشخص مي شود . يكي از ان اجزا گليادين است كه محلول در اب و چسبنده و لزج است و دو مي گلوتنين مي باشد كه غير محلول در اب و قابل گرد شدن و خشك اتس كه ان را گلوتن خشك نيز ميگويند. از نظر يك كارخانه نانپزي بهترين و مناسبترين نسبت براي اين دو جز ء در گلوتن اردي كه به كار مي برد ان است كه درحدود 25% گلوتنين و 75 % گليادين باشد وگلوتن ماده از ته نان مي باشد . ( درگلوتن در حدود 20 درصد ازت وجود دارد.)
تركيب شيميايي اردي كه با راندمان 70 درصد از گندم به دست امده است به شرح زير مي باشد.:
اب 14 درصد
گوتن خشك و مواد از ته مختلفه 10 درصد
مواد چرب 1 درصد
نشاسته 72 درصد
گلوكوز و ساكاروز 2 درصد
مواد معدني 5/0 درصد
ساير مواد 5/0 درصد
اگر گلوتن به حال خود گذارده شود تجزيه ميشود و در مراحل اوليه تجزيه به
صورت يك مخمر عمل مي كند و نشاسته را به دكسترني و
قند تبديل مينمايد و اسيد كربينك توليد مي شود و اين دليل اصلي به كار بردن خمير ترش در پختن نان است. خمير ترش قطعه خميري است كه براي چند ساعت ان را به حال خود مي گذارند و ترش مي شودو طبق بحث فوق گلوتن موجود در ان مراحل تجزيه خود را اغاز ميكند. و اماده است كه نقش مخمر را داشته باشد. با اضافه كردن اين خمير تزش به خميري كه براي تهيه نان اماده است ، گلوكز و نشاسته ان يك نوع ****ري را اغاز مي نمايد كه درنتيجه اسيد كربنيك در خلال ذرات خمير محبوس مي ماند و با فشار و سعي براي خروج مووجب ورم خمير مي شودد ( ور امدن ) و خمير را سبك و متورم و متخلخل مي نمايد و نان پوك مطبوعي تهيه مي شود و ناني كه از خمير بدون خمير ترش و بدون ور امدن تهيه شده باشد ، سنگين و فشرده و بدون
عطر خاص نان است.
سبوس : به فرانسوي Son de ble و به انگليسي Wheat bran گفته مي شود. قسمتي از گندم شامل پوست دانه گندم كه كمي از مغز گندم نيز در موقع ارد كردن گندم به ان مي چسبد سبوس ناميده مي شود. سبوس درحدود 25 درصد وزن گندم را تشكيل ميدهد و بقيه يعني 75 درصد گندم ارد است.
در حدود 90 درصد سبوس مواد مغذي اتس. به علاوه سبوس از نظر الياف گياهي غير قابل حل و مواد معدني و ويتامينهاي B بسيار غني است.
بررسي هاي شيميايي كه در مورد سبوس به عمل امده اتس اين اهميت را از نظر
دارويي نشان ميدهد.
اب 5/11 درصد ،
پروتئين 16 درصد ، مواد چرب 4 درصد ، هيدراتهاي كربن ( بيشتر سلولز ) 61 درصد، خاكستر 6 درصد ، كلسيم 119 ميلي گرم ، فسفر 1276 ميلي گرم ، اهن 14 ميلي گرم ، سديم 9 ميلي گرم ، پتاسيم 1121 ميليگرم ، تيامين 72/0 ميلي گرم ، رايبو فلاوين 35/0 ميلي گرم ، نياسين 21 ميلي گرم ، و انرژي غذايي 213 كالري
جنين گندم كه به فرانسوي
جرم يا امبريون و به انگليسي ويت
جرم گفته ميشود از نظر مواد شفا بخش بسيار غني است و معمولا در جريان ارد كردن مخلوط با سبوس و زوايد از ارد جدا مي شود وبهوسيله غربالها خارج شده جز ء زوايد اسيا درمي ايد و تركيب ان به شرح زير است در هر يك صدگرم
جرم خام تجارتي گندم مواد زير موجود است :
اب 5/11 درصد ،
پروتئين 26 درصد ، مواد چرب 10 درصد ، هيدراتهاي كربن 44 درصد ، خاكستر ¾ دردص ، كلسيم 72 ميلي گرم ، فسفر 1118 ميليگرم ، اهن 4/9 ميلي گرم ، سديم 3 ميلي گرم ، تيامين 01/2 ميلي گرم ، رايبوفلاوين 68/0 ميليگرم ، نياسين 2/4 ميليگرم ، انرژي غذايي 363 كالري
نشاسته : به فرانسوي Ajmidon و به انگليسي Starch گفته مي شود . گرد سفيدي است كه با فاشر انگشتان خرد ميشد. بدون بو و طعم خاصي مي باشد . نشاسته به طور كلي در برگ *** گياهان تحت تاثير اشعه خورشيد تشكيل مي شود. در اغلب گياهان پس از تشكليل بيدرنگ و بتدريج براي رشد گياهان مصرف ميشو د . ولي در برخي از گياهان در يكي از اعضاي گياه مانند دانه گياه يا در
غده زير زميني يا
ساقه كلفت زير زميني گياه به
صورت ماده ذخيره جمعمي شود. و بر حسب اين كه نشاسته مربوط به چه گياه باشد ، اسامي مختلفي دارد . اننچه كه از دانه غلات به دست مي ايد نشاسته يا اميدون نامندو نشاسته اي كه از
غده سيب زميني گرفته مي شود فكول نامند ونشاسته اي كه از
غده زير زميني گياه مانيوك گرفته مي شود. در تجارت به تاپيوكا معروف است .
مانيوك درختچه اي است داراي
غده هاي زير زميني كه محتوي نوعي نشاسته است كه از ان تاپيوكا گرفته مي شود. نام علمي نوعي از اين گياه كه عده هاي ان
تلخ وسمي است و معمولا پس از رفع
تلخي و سميت مصرف مي شود . Manihot utilissima pohl مي باشد. در ايران ديده نشده و در مناطق حاره افريقا و امريكاي جنوبي مي رويد از تاپيو كاچون خيلي سريع الهضم است در تهيه غذاهاي كودكان استفاده مي شود . ه
مچنين نشاسته اي كه از ريشه گياهي بهنام اروروت گرفته مي شود. نام علمي گياه Maranta arundinacea L است از اروروت نيز براي تهيه غذاي كودكان و تهيه بيسكويت و كيك و ژله و انواع شيريني استفاده ميشود.
اروروت از
ساقه زير زميني گياهان ديگري نيز گرفته مي شود. اين گياهان را به فرانسوي Arum و Gouet گويند نام علمي دو گونه ان كه بيشتر براي گرفتن اروروت مصرف دارند عبارتست از Arum italicum Mill و ديگري Arum maculatum L . است . اين دو گياه بخصوص ريشه انها سمي است براي استفاده اروروت ، ريشه انها بايد قبلا با روشهاي خاصي عاري از سميت شود.
در حال حاضر براي تهيه اروروت در صنايع شيريني سازي بيشتر از گونه قبلي كه انرا اروروت امريكايي مي نامند استفاده مي شود.
از نظر تركيبات شيميايي نشاسته ها يك هيدرات كربن هستند كه كربن و هيدروژن و اكسيژن به نسبت 2 و 1 وجود دارنديعني نسبتي كه تشكيل اب ميدهند به همين دليل هيدراتهاي كربن ناميده شده اند.
نشاسته به طور كلي از دو قسمت تشكيل شده است.
اميلاز و اميلوپكتين .
نشاسته ها صرف نظر از اينكه از چه نوع گياهي به دست امده باشند رنگ همه انها سفيد و از نظر تركيب شيميايي مشابه هستند ولي به علت وجود اختلاف در شكل دانه هاي نشاسته هاي مختلف مي توان انها را از يكديگر تميزداد. مثلا دانه هاي فكول سيب زميني درشت و 2/0 – 1/0 ميلي متر قطر دارند. و شكل انها سه گوشه با گوشه هاي قوسي و ساختمان دانه طبقه طبقه است ، ولي دانه هاي نشاسته گندم تخم مرغي و مدور هستند و خيلي كوچك و قطر انها از يك چهلم تا يك صدم ميلي متر تغيير ميكند.
نشاسته پس از خشك شدن درمقابل هوا فاسد نميشود . در اب سرد بكلي غير محلول و به
صورت معلق در ميايد . اگر نشاسته را در مجاورت اب حرارت دهند متورم مي شود. و به يك توده چسبنده ژلاتيني تبديل مي شود.
اسيدهاي معدني رقيق در 100 درجه حرات نشاسته را ابتدا به دكسترين و سپس به
قند گلوكوز تبديل مي كنند . نشاسته جو تحت تاثير دياستازي كه در جوانه جو وجود دارد به دكسترين و يك
قند به نام مالتوز تبديل مي شود. نشاسته گندم با روشهايي نشاسته را از ساير موادي كه د ركنار ان قرار دارد جدا مي نمايند.
دكسترين را صمغ نشاسته نيز مي گويند.
ارد گندم شامل نشاسته و گلوتن و كمي از مواد چرب است . براي به دست اوردن نشاسته از ارد گندم بايد گلوتن را حذف كرد و اين كار يا از طريق حل كردن در اب و يا به طريقه مكانيكي انجام مي گيرد .
ارد ذرت مقدار كمي گلوتن دارد و مقدار مواد چرب ان زياد تر اتس كه خيلي زود هم فاسد مي شود و بوي نامطبوعي ميگيرد . ماده چرب يا روغن ذرت در داخل جنين يا
جرم ذرت قرار دارد ، بنابر اين براي حذف ان از ارد ذرت كافي است كه
جرم را جدا كنند و متعاقب ان روغن ذرت را با روش مرطوب كردن با انيدريد سولفورو از جنين بگيرند.
ارد برنج مقدار كمي گلوتن و مقدار كمي مواد چرب دارد و چون دانه برنج خيلي سخت است براي كوبيدن وگرفتن ارد برنج ان را در يك محلول قليايي خيس مي كنند كه نرم شود كه در عين حال گلوتن ان نيز حل ميشود.محلول رقيق قليايي براي خيس كردن برنج معمولا محلول خيلي رقيق سود است .
(celiac.ir +********)