قوشبازی

[صادق سلامی]

دلیجه
نام انگلیسی : Kestrel
نام فرانسوی : Faucon Crecerelle
نام لاتین : Falco Tinnunculus

چطور پیدایش کنیم:
طول بدن حدود 32 تا 38 سانتی متر است و هنگامیکه بالهایش را باز می کند حدود 60سانتی متر گسترده شده و بزرگتر به نظر می آید ؛ بال‌های نوک‌تیز و دم باریک ، این پرنده را در زمره شاهین‌ها قرار می دهد و اندازه کوچک و عادت درجا بال‌زدن‌های طولانی ، نشانه دلیجه بودن آن است.بالها باریک ودراز و منقار کوتاه وقلاب مانند است و دم نسبتاً بلندی دارد که در انتها کمی گرد می شود.
دلیجه دورنگی- ****تی دارد بدین معنی که رنگ نر آن با رنگ ماده آن تفاوت دارد. سر و دم دلیجک نر آبی-خاکستری است. در ماده‌ها، دم قهوه‌ای با نوارهای سیاه است. پرنده نــر ، سطح پشتی بلوطی رنگ و خالدار و سطح شکمی نخودی با خال‌های سیاه پراکنده دارد . سر ، دمگاه و دمش خاکستری است و نوار پهن سیاهی نزدیک انتهای سفید دمش دیده می شود ، شاهپرهای اولیه و ثانویه سیاه دارد . پرنده ماده سطح پشتی قهوه‌ای مایل به خرمایی با راهراه عرضی ( نه خالدار ) و دم خرمایی رنگ راهراه دارد. البته در هر دو جنس ناخنها سیاه رنگ است
در بیشتر ساعات روز تا تاریک و روشن شدن هوا به دنبال طعمه می گردد، پرواز بسیار سریع و دید قوی دارد . ابتدا در آسمان چرخ می زند و موش یا قورباغه ای را لای علفها زیر نظر گرفته و از فاصله 10تا20متری در هوا وبالای سر آن در حالیکه در جا بال می زندد * یک موقعیت مناسب با سرعت و قدرت به پایین شیرجه رفته و مستقیماً روی سر شکار خود فرود می آید و طعمه را با چنگالهایش می گیرد پرنده بسیار جسوری است و با منقار ،گردن شکار را از سمت پشت جدا می کند و اغلب شکار را با یک پا نگه می دارد و حتی در وزش بادهای سخت با بالهای کشیده و چشمانی که به زیر خیره شده است بدون آنکه سرش را تکان دهد بی حرکت در آسمان می ماند.

تغذيه:
معمولاً پستانداران کوچک ،مارمولک ها ،نرم تنان،موش ها، قورباغه ها یا حشرات بزرگ را شکار می کند و حتی توانایی شکار قمر یها و مرغان زیبای در حال پرواز را دارد
دلیجه از پرندگان شکاری (روز زی)و از تیره شاهینیان است که با تکنیک خاص خود در شکار طعمه ،از گونه های دیگر به خوبی تشخیص داده می شود و دلیجه و تعدادی اندک از پرندگان دیگر از جمله پرستوهای دریایی تنها برای چند ثانیه قادرند قبل از یورش به طرف طعمه در هوا بال‌بال زنان درجا باقی بمانند.
در زیستگاههای مختلفی به سر می برد و معمولاً تکزی بوده و در از بین بردن جانوران موذی که به محصولات کشاورزی و باغ ها و درختان آسیب می رسانند نقش مهمی دارد.
زیستگاه:
دلیجه در مناطق باز ،درختزارها و حاشیه تالابها،روی تیرهای برق و صخره ها در نزدیکی شهرها و روستاها به سر می برد.
در علفزارها ، سواحل ، کشتزارها ، فضای باز جنگل‌ها و گاهی در شهرها دیده می شود . در لانه متروک کلاغ و زاغی و امثال آنها ، یا روی صخره های بلند ، ساختمان‌ها و گاهی در شکاف درخت‌ها زادوولد می کند .
پراکندگی:
دلیجه از جمله پرندگان بومی ایران است و در گذشته نه چندان دور از پراکندگی فراوانی برخوردار بوده و اما در حال حاضر و طی پانزده سال گذشته اطلاع دقیق و مستندی از وضعیت این پرنده در دست نیست.

[صادق سلامی]

دليجه كوچك:
نام انگلیسی : Lesser kestrel
نام فرانسوی : Faucon crecerellette
لاتین : Falco Naumanni

چطور پیدایش کنیم:
اندازه این پرنده 27-33 سانتی‌متر است و طول بالهای باز آن 63-72 سانتی متر می شود ؛ این پرنده شبیه دلیجه ولی کوچکتر و رنگش روشن‌تر است، دم و بالهایش نیز کوتاهتر از دلیجه است. رفتار جسورانه‌تر ، سر و صدای زیادتر و آشیانه ساختن دسته‌جمعی ، آن را از دلیجه متمایز می سازد . پرواز آن نرم‌تر از پرواز دلیجه و دمش باریک‌تر است ( بخصوص در قاعده ) . به ندرت درجا بال‌می زند ، ولی اغلب بالباز روی می کند ، پرنده نــر در سطح پشتی به رنگ بلوطی خوشرنگ ، بدون خال و لکه و سر و دم آن آبی‌تر از دلیجه نــر است . ماده و نابالغ این پرنده ، شباهت بیستری به ماده و نابالغ دلیجه دارند . در حال پرواز سطح زیرین بال‌ها و دم خیلی کمرنگ است ، با لبه سیاه و در سطح پشتی لکه کبود‌رنگ بزرگ روی شاهپرهای ثانوی بال دیده می شود . دلیجه کوچک ناخن‌هایش سفید است ( نام قدیمی : دلیجه ناخن سفید ) ولی ناخن‌های دلیجه سیاه می باشد ( نام قدیمی : دلیجه ناخن سیاه ) . دلیجه کوچک معمولا از حشرات در حال پرواز تغذیه می کند.
زیستگاه:
اغلب در ساختمان‌های متروک ، دره‌های تنگ و سنگی، شکاف درختان و امثال آن دیده می شود . ولی معمولا در فضاهای باز به شکار می پردازد . به صورت دسته‌جمعی در سوراخ دیوار‌های بلند ، پشت بام‌ها و شکاف صخره‌ها همراه با کبوترها و گنجشک‌ها ، لانه‌سازی و زادوولد می کند .
در فصل تولید مثل بین 3-6 تخم می گذارد. ماننده سایر شاهین ها آشیانه دلیجه کوچک هیچگونه ساختاری ندارد و فقط شکاف ها را برای آشیانه بر می گزیند بدون اینکه عملیات ساختمانی روی آن انجام دهد.

پراکندگی:
دلیجه کوچک از جمله پرندگانی ست که تابستان‌ها از پراکندگی فراوانی برخوردار بوده و اما در حال حاضر اطلاع دقیقی از وضعیت تعداد و پراکندگی این پرنده با شکوه در دست نیست.
اما علاقمندان می تواند تعدادی از این پرنده را در این فصل در پارک نیاوران تهران مشاهده کنند.

[صادق سلامی]

تبصره ي 2:هر کس که مبادرت به زنده گيري،شکار، خرید، فروش، حمل، نگهداري و صدور پرندگان شکاري از قبيل:شاهين، بحري بالابان و دليجه کند علاوه بر محکوميت به حداکثر مجازات حبس مقرر در اين ماده به جزاي نقدي از يک ميليون هشتصد هزار {1800000} تا بيست ميليون {20000000} ریال محکوم خواهد شد.

پرنده ماده:

پرنده نر:


نام:

انگليسي :Caucasian Black Grouse

فرانسوي :Tetras du Caaucase

لاتين :Lyrurus mlokosiewiczi

مشخصات :

40 تا 48 سانتي‌ متر ؛ سیاه خروس نــر به‌طور كلي سياه است با جلاي آبي روي گردن و جبه . پرهاي زير بغل و پوشپرهاي زير دمش سفيد و در پرواز كاملا مشخص است ، شاهپرهاي كنري دمش دراز و به طرز خاص و زيبايي به سمت پايين پيچ خورده است ، از فاصله نزديك ، تاج سرخ بالي چشم آن قابل تشخيص است . پرنده ماده ، پـر و بالــي به رنگ خرمائي و قهوه‌اي روشن با راه‌راه عرضي سياه فراوان دارد و دمش با وجود دراز بودن شكل دم نــر را ندارد . پروازسیاه خروس سريع ، مستقيم و توام با بال‌زدن‌هاي قوي است . در فصل جفتگيري، پرنده نر حرمي متشكل از سه يا چهار ماده دارد كه براي يك فصل توليدمثلي با آنهاست. پرنده ماده به طور متوسط 11 تخم مي گذارد كه البته تنها با احتساب خوش شانسي، سه يا چهار تا به جوجه مي رسند.

زيستگاه :

بوته‌زارها و علفزارهاي كوهستاني بالاتر از حد رويش درخت . در زمستان به جنگل‌هاي نقاط كم ارتفاع‌تر كوچ مي كند . روي زمين و معمولا در زير بوته‌هاي كوتاه و يا در پاي صخره‌ها اشيانه مي سازد .

پراكندگي :

به طور کلی سیاه خروس پرنده ای است بومي منطقه خاص و بسيار محدودي از شمال آذربايجان ، در محدوده كوه هاي كلن و دغرون ارسباران با مساحتي در حدود 200 هكتار است. روزگاري اين پرنده در منطقه محدود و مختص به خود به تعداد نسبتا فراواني ديده مي شد ، اما و به رغم شكارهاي بي رويه وكاهش محدوده قلمرو ، از تعداد اين پرنده كاسته شده است ، شايان ذكر است اين پرنده زيباي ايراني كه از كمياب‌ترين گونه‌هاي جانوري جهان بشمار مي آيد به شدت در معرض انقراض نسل قرار گرفته كه متاسفانه تا كنون هيچگونه حمايتي از آن صورت نگرفته است .!

به نقل از وب سایت های خبری :

سياه خروس كه در زبان تركى آذرى قره خروس ناميده مى شود يكى از مهم ترين گونه هاى جانورى زيست بوم بين المللى ارسباران در آذربايجان شرقى است كه در معرض انقراض قرار دارد. اين پرنده بومى آذربايجان شرقى در كنار وجود گونه مشابه ديگرى با نام سياه خروس قفقازى از شهرت جهانى برخوردار است. سياه خروس از نظر قوانين و مقررات حفاظت محيط زيست كشور جزو گونه هاى در معرض انقراض و از نظر بين المللى در معرض تهديد محسوب و به همين دليل شكار آن ممنوع است. گرچه در طول حدود ۳ دهه گذشته مطالعه و تحقيق دامنه دارى در مورد حيات وحش اين گونه پرنده در ايران انجام نگرفته است اما چراى بى رويه احشام در زيستگاه سياه خروس، جنگل زدايى و نابودى علفزارهاى زيستگاه اين پرنده توسط اهالى محلى از جمله مهم ترين عامل تهديد سياه خروس به عنوان يكى از گونه هاى نادر جانورى جهان اعلام شده است.

انگليسي :Greater Flamingo

فرانسوي :Flamant rose

لاتين :Phoenicopterus Ruber

مشخصات :

150 سانتي‌متر ؛ نــر و ماده همشكل . پرنده‌اي آبچر با بدني بسيار كشيده و پر و بالي به رنگ‌هاي سفيد و سرخ كه پاها و گردن فوق‌العاده دراز و منقاري كلفت و پايين برگشته دارد . در پرواز پاها و گردنش كشيده و قدري پايين‌تر از سطح بدن قرار مي گيرد ، و بال‌هايش تركيب زيبايي از رنگ‌هاي قرمز و سياه را نشان مي دهد . فلامینگوها از آرتیمیا تغذیه می کنند و علت قرمزی پر و بال آنها وجود رنگ‌دانه‌ها� �ی ‌ست که در آرتیما وجود دارد و چنانچه فلامینگوها را در اسرات نگهداری کنیم ، با گذشت چند دوره تولک رفتن، به رنگ کاملا سفید در می آیند . . پرنده نابالغ قهوه‌اي مايل به خاكستري چرك است . فلامينگو به آرامي راه مي رود و در حاليكه سر و منقار خود را در آب كم‌عمق فرو برده است تغذيه مي نمايد ، هميشه بطور دسته جمعي زندگي مي كند و گله‌هاي آن به صورت پراكنده و گاهي در يك خط پرواز مي كنند .

زيستگاه :

مرداب‌هاي ساحلي كم‌عمق ، مانداب هاي حاصل از طغيان ، درياچه‌ها ، لجن‌زارها و غيره . .

بطور دسته‌جمعي در سواحل گلي و يا در بخش كم‌عمق آب زادوولد مي كند . آشيانه آنها به صورت برآمدگي‌هاي گلي است كه چند سانتي‌متر از سطح آب بالتر قرار مي گيرد .

پراكندگي :

فلامینگو از جمله پرندگانی‌ست که در درياچه اروميه خيلي زياد است ، تعداد زيادي از آنها تابستان را در فارس مي گذارنند و جز در موارد نادر زادوولد نمي كنند . ممكن است در خوزستان زادوولد كنند که این امر نیاز به بررسی بیشتری دارد .